suspect nghĩa là gì? Danh từ hay động từ, trọng âm SUS-pect / sus-PECT và khác biệt với doubt

”suspect” nghĩa là gì? Hình ảnh cốt lõi là「nhìn lén từ phía dưới」

”suspect” (động từ: sus-PECT /səˈspekt/ – danh từ & tính từ: SUS-pect /ˈsʌspekt/) là một từ mà bạn sẽ gặp đi gặp lại trên báo, trong phim hình sự, và cả trong hội thoại đời thường.

Nó có ba vai:

• Động từ ⇒ nghi rằng, ngờ rằng, cho là (dù chưa có bằng chứng chắc chắn)
• Danh từ ⇒ nghi phạm, nghi can, người bị tình nghi
• Tính từ ⇒ đáng ngờ, không đáng tin, có vấn đề

Tất cả đều xuất phát từ hai mảnh 「sus-（＝sub-, ở dưới）」+「spect（nhìn）」, tức là 「nhìn từ dưới lên, nhìn ngước, nhìn lén」.

Câu ví dụ cơ bản của「ý nghĩa và cách dùng」

【Động từ: nghi rằng, ngờ rằng】
・I suspect (that) she already knows the truth.
（Mình ngờ rằng cô ấy đã biết sự thật rồi.）
・The doctors suspected a broken rib.
（Các bác sĩ nghi là gãy một chiếc xương sườn.）

【Động từ: nghi ai đó làm chuyện gì】
・The police suspect him of stealing the money.
（Cảnh sát nghi anh ta lấy trộm số tiền đó.）

【Danh từ: nghi phạm, nghi can】
・The main suspect was arrested this morning.
（Nghi phạm chính đã bị bắt sáng nay.）

【Tính từ: đáng ngờ, không đáng tin】
・His explanation sounded rather suspect.
（Lời giải thích của anh ta nghe khá đáng ngờ.）

Cú sốc đầu tiên: tiếng Việt cần 3 từ, tiếng Anh chỉ cần 1

Với người học Việt Nam, chỗ khó nhất của ”suspect” không nằm ở nghĩa, mà nằm ở chuyện một hình thức duy nhất gánh cả động từ lẫn danh từ.

Trong tiếng Việt, ba khái niệm này là ba từ hoàn toàn khác nhau, và đều là từ Hán Việt:

”suspect” trọng âm ở đâu? Danh từ SUS-pect, động từ sus-PECT

Đây là quy tắc rất đẹp và rất dễ nhớ:

Hãy để ý kỹ phần phiên âm. Không phải chỉ có chuyện 「nhấn to hơn」: ở dạng động từ, nguyên âm đầu bị nuốt đi thành /ə/ (âm schwa) — nghe gần như 「sờ-PECT」. Còn ở dạng danh từ, nguyên âm đầu phát âm rõ ràng thành /ʌ/ — nghe rõ là 「SÂS-pect」.

Nhóm từ “đổi trọng âm là đổi từ loại”

Quy luật chung rất dễ nhớ: nhấn âm đầu ⇒ danh từ／tính từ; nhấn âm sau ⇒ động từ. Bạn để ý sẽ thấy hầu hết đều là từ gốc Latinh có tiền tố như re-, con-, pro-, per-, pre-, ob-, sub-.

【Các cặp thường gặp nhất】
・REC-ord（bản ghi, kỷ lục）／ re-CORD（ghi âm, ghi lại）
・PRES-ent（món quà, hiện tại）／ pre-SENT（trình bày, giới thiệu）
・OB-ject（vật thể, đối tượng）／ ob-JECT（phản đối）
・PRO-duce（nông sản）／ pro-DUCE（sản xuất）
・CON-duct（hành vi, cách cư xử）／ con-DUCT（tiến hành, chỉ huy）
・PER-mit（giấy phép）／ per-MIT（cho phép）
・SUS-pect（nghi phạm）／ sus-PECT（nghi ngờ）

Ngữ pháp và cách dùng ”suspect”: 5 mẫu câu cần thuộc

Biết nghĩa rồi thì bước tiếp theo là biết đặt từ này vào câu như thế nào. ”suspect” có mấy khuôn khá cố định, nắm được là dùng gần như không sai.

1. suspect (that) + mệnh đề ⇒「ngờ rằng…」

Đây là cách dùng phổ biến nhất trong đời sống hằng ngày. Chữ that thường được lược bỏ trong văn nói.

【Ví dụ】
・I suspect (that) he isn’t telling us everything.
（Mình ngờ là anh ấy không kể hết mọi chuyện cho tụi mình.）
・She suspected (that) something was wrong the moment she opened the door.
（Cô ấy đã thấy có gì đó không ổn ngay khi mở cửa.）

2. suspect + người + of + danh từ／V-ing ⇒「nghi ai đó làm gì」

Khi muốn nói rõ nghi ai và nghi chuyện gì, ta dùng giới từ of. Sau of phải là danh từ hoặc V-ing (không dùng to V).

【Ví dụ】
・They suspected him of fraud.
（Họ nghi anh ta gian lận.）
・He was suspected of having taken the documents.
（Anh ta bị nghi là đã lấy đi số tài liệu đó. ※dạng bị động: be suspected of…）
× They suspected him to steal the money.（Sai — không dùng to V）

3. Không dùng ở thì tiếp diễn

”suspect” là động từ chỉ trạng thái tâm lý (giống know, believe, understand), nên thông thường không chia ở thì tiếp diễn.

× I am suspecting that he is lying.
○ I suspect that he is lying.
（Mình nghi là anh ta đang nói dối.）

4. Trả lời ngắn: I suspect so. / I suspect not.

Giống I think so, bạn có thể trả lời gọn bằng so hoặc not.

【Ví dụ】
A: Do you think they’ll cancel the trip?（Cậu nghĩ họ sẽ hủy chuyến đi chứ?）
B: I suspect so.（Mình đoán là có.）

5. Phân biệt tính từ ”suspect” và phân từ ”suspected”

Hai từ này trông giống nhau nhưng đứng ở hai phía đối lập, rất đáng để phân biệt.

”suspect” và ”doubt” khác nhau chỗ nào? Hai từ chỉ về hai hướng ngược nhau

Đừng quên ”suspicious” — tính từ hai mặt

Tính từ ”suspicious” cũng gây bối rối vì nó nhìn được cả hai chiều (điều này đã có từ thời tiếng Latinh và tồn tại đến ngày nay).

・He looks suspicious.
（Trông anh ta đáng ngờ. ⇒ anh ta là người bị nghi）

・He is suspicious of me.
（Anh ta đang nghi mình. ⇒ anh ta là người đi nghi）

※Mẹo: có of theo sau thì chủ ngữ là người đi nghi; đứng một mình thì chủ ngữ là đối tượng bị nghi.

Danh từ tương ứng là ”suspicion”（sự nghi ngờ, mối nghi）. Cụm cực kỳ hay gặp trên báo là ”on suspicion of ~”（vì bị tình nghi ~）:

・He was arrested on suspicion of theft.
（Anh ta bị bắt vì bị tình nghi trộm cắp.）

Còn ”suspect” và ”expect” thì sao?

Vì thế “I expect he’ll be late.” chỉ là một dự đoán bình thường（Chắc anh ấy sẽ tới muộn）, còn “I suspect he’ll be late.” đã nhuốm chút bực bội hoặc hoài nghi（Mình ngờ là kiểu gì anh ta cũng tới muộn cho xem）.

Nếu bạn muốn đào sâu vào hướng “nhìn ra ngoài mà chờ đợi” ấy, mời bạn đọc tiếp bài expect nghĩa là gì nhé — cặp suspect / expect học chung với nhau sẽ nhớ lâu hơn học rời từng từ rất nhiều.

Nguồn gốc của ”suspect”: từ tiếng Latinh「nhìn ngước lên」đến「nhìn bằng con mắt ngờ vực」

Đến đây, mình thử đổi góc nhìn và đi ngược dòng lịch sử của ”suspect” một chút nhé.

Từ này bắt nguồn từ động từ Latinh ”suspicere”, ghép bởi ”sub”（ở dưới, từ dưới lên）＋”specere”（nhìn）. Sau đó nó đi qua tiếng Pháp cổ ”suspect” rồi mới vào tiếng Anh.

Trang từ điển từ nguyên trực tuyến「Etymonline」ghi về nguồn gốc của ”suspect” như sau:

suspect (adj.)
early 14c., “suspected of wrongdoing, under suspicion;” … from Latin suspectus “suspected, regarded with suspicion,” past participle of suspicere “look up at, look upward,” figuratively “look up to, admire, respect;” also “look at secretly, look askance at,” hence, figuratively, “mistrust, suspect,” from assimilated form of sub “up to” + specere “to look at”

Bản dịch tiếng Việt: đầu thế kỷ 14, nghĩa “bị nghi làm điều sai trái, đang trong vòng nghi vấn”… bắt nguồn từ tiếng Latinh suspectus「bị nghi ngờ, bị nhìn bằng con mắt ngờ vực」, là phân từ quá khứ của suspicere「nhìn ngước lên」, nghĩa bóng là「ngưỡng mộ, kính trọng」; đồng thời cũng có nghĩa「nhìn lén, nhìn xiên xiên」, từ đó sinh nghĩa bóng「không tin, nghi ngờ」. Được tạo thành từ dạng biến âm của sub「lên tới, từ dưới」＋ specere「nhìn」.

※Tham khảo・trích dẫn từ「Etymonline」

Một điểm nữa rất đáng chú ý là thứ tự xuất hiện của các từ loại. Trái với suy nghĩ thông thường「chắc động từ có trước rồi mới sinh ra danh từ」, thực tế lại là:

Học ”suspect” qua các bộ phận cấu thành:「sub-」＋「spect」

Bây giờ mình tách từ ra thành từng mảnh để bạn có thể tái sử dụng cho hàng chục từ khác.

Các bộ phận của ”suspect” là: 「sus-（＝sub-：dưới, từ dưới lên, phụ）」＋「spect（nhìn）」.

”sub-（sus-）” — mảnh mang nghĩa「ở dưới, bên dưới, phụ」

Tiền tố sub- là một trong những tiền tố phổ biến nhất tiếng Anh. Bạn đã quen nó rồi mà chưa để ý thôi:

• submarine：「marine（biển）」+「sub-（dưới）」 ⇒ tàu ngầm
• subway：「way（đường）」+「sub-（dưới）」 ⇒ tàu điện ngầm
• subtitle：「title（tiêu đề）」+「sub-（phụ）」 ⇒ phụ đề
• suburb：「urb（thành phố）」+「sub-（rìa dưới）」 ⇒ vùng ngoại ô

”spect” — mảnh mang nghĩa「nhìn」, trung tâm của cả một gia đình từ vựng

Nếu chỉ nhớ một mảnh duy nhất từ bài này, hãy nhớ spect ＝ nhìn. Nó xuất hiện trong vô số từ mà bạn gặp mỗi ngày:

”suspect” trong đời thực: dùng lúc nào, và lúc nào thì nên tránh

Cuối cùng là vài lưu ý về sắc thái và bối cảnh sử dụng — phần mà từ điển thường không nói rõ.

Trên báo chí và trong pháp luật

Đây là sân nhà của ”suspect”. Một số cụm cố định rất hay gặp:

・the prime suspect ／ the main suspect（nghi phạm số một）
・a murder suspect（nghi phạm giết người）
・the usual suspects（”những gương mặt quen thuộc” — cụm thành ngữ, nay còn dùng đùa để chỉ nhóm người luôn xuất hiện trong một tình huống nào đó）
・a person of interest（cách nói của Mỹ, nhẹ hơn “suspect”: người mà cảnh sát muốn thẩm vấn nhưng chưa coi là nghi phạm）

Trong hội thoại hằng ngày

Tiếng lóng ”sus”

Nếu bạn chơi game hoặc lướt mạng xã hội bằng tiếng Anh, chắc chắn bạn đã gặp từ ”sus” — dạng rút gọn của suspicious／suspect, nghĩa là「mờ ám, có gì đó sai sai」.

Nhiều người tưởng từ này ra đời cùng game Among Us, nhưng thực ra ”sus” đã là tiếng lóng của cảnh sát Anh từ khoảng thập niên 1920–1930, sau đó được giới trẻ Mỹ dùng lại và bùng nổ trên mạng.

・That’s kinda sus.（Nghe sai sai đó nha.）

※Đây là tiếng lóng thân mật, tuyệt đối không dùng trong email công việc, bài luận hay thi cử nhé!

Tổng kết: ý nghĩa, nguồn gốc và cách nhớ ”suspect”

Dưới đây là phần tóm tắt lại toàn bộ những gì mình vừa cùng nhau xem qua.