respect nghĩa là gì? “Ngoái nhìn lại” – tôn trọng, kính trọng, with respect to và cách phát âm đuôi -ct

respect nghĩa là gì? Hình ảnh lõi là “quay đầu nhìn lại”

“respect” (phát âm: /rɪˈspekt/ – ri-XPÉCT) vừa là động từ “tôn trọng, kính trọng, tuân thủ”, vừa là danh từ “sự tôn trọng, sự kính trọng” và “khía cạnh, phương diện” — cùng một hình thức chữ viết, không đổi đuôi gì cả.

Từ này gồm “re-” (lại, ngược về sau) + “spect” (nhìn), nên hình ảnh chung chạy xuyên suốt mọi nghĩa là “đã đi qua rồi mà vẫn quay đầu nhìn lại”.

Vì lõi là “để tâm, cân nhắc” chứ không phải “yêu thích”, nên respect luôn mang màu sắc lý trí: bạn đánh giá, bạn nhìn nhận giá trị của đối tượng, rồi bạn hành xử cho đúng với giá trị đó.

Một từ respect phủ lên cả “tôn trọng” lẫn “kính trọng”

Người Việt học respect thường hơi lúng túng, vì trong đầu chúng ta có sẵn hai từ Hán Việt khác nhau, còn tiếng Anh chỉ có một:

Ví dụ cơ bản về nghĩa và cách dùng

【Động từ: kính trọng một người】
・I respect her as a scientist.
（Mình kính trọng cô ấy với tư cách một nhà khoa học.）

【Động từ: tôn trọng / tuân thủ điều gì đó】
・Please respect my privacy.
（Xin hãy tôn trọng đời tư của tôi.）
・Both sides agreed to respect the ceasefire.
（Hai bên đồng ý tôn trọng lệnh ngừng bắn.）

【Danh từ: sự tôn trọng, sự kính trọng】
・She has earned the respect of her colleagues.
（Cô ấy đã giành được sự kính trọng của đồng nghiệp.）
・Treat other people with respect.
（Hãy đối xử với người khác bằng sự tôn trọng.）

【Danh từ: khía cạnh, phương diện】
・In this respect, the two plans are identical.
（Ở khía cạnh này, hai kế hoạch giống hệt nhau.）

Ngữ pháp respect: những cấu trúc bạn chắc chắn sẽ gặp

Hiểu nghĩa rồi thì bước tiếp theo là xem từ này gắn với cái gì trong câu thật. Phần này gom hết những khuôn hay ra đề và hay xuất hiện trong email công việc.

1. Động từ: respect + tân ngữ (KHÔNG có “to”!)

respect là ngoại động từ, tức là phía sau bám thẳng vào tân ngữ, không cần giới từ.

Muốn nói kính trọng ai vì điều gì thì dùng giới từ for:

【respect + người + for + lý do】
・I respect him for his honesty.
（Mình nể ông ấy ở chỗ ông ấy trung thực.）
・She is respected for her work with refugees.
（Cô ấy được kính trọng nhờ những việc đã làm cho người tị nạn.）

Một điểm nhỏ nhưng hay bị bắt lỗi: respect là động từ trạng thái, gần như không dùng ở thì tiếp diễn.

• ✕ I am respecting my boss.
• ◯ I respect my boss.

2. Danh từ: have / show / earn respect for…

Khi respect là danh từ chỉ “sự tôn trọng”, nó không đếm được, và giới từ đi kèm cũng là for.

【Các cụm động từ + respect hay gặp】
・have respect for ~（có sự tôn trọng với ~）
・show respect for ~（thể hiện sự tôn trọng với ~）
・earn / win / gain respect（giành được sự kính trọng）
・lose respect for ~（mất đi sự tôn trọng dành cho ~）
・treat somebody with respect（đối xử với ai một cách tôn trọng）

・You should show respect for other people’s opinions.
（Bạn nên tôn trọng ý kiến của người khác.）
・I lost all respect for him after that meeting.
（Sau cuộc họp đó mình mất sạch thiện cảm và sự nể trọng dành cho anh ta.）

3. with respect to nghĩa là gì? = “về vấn đề ~”

Đây là cụm mà bạn sẽ đụng liên tục trong báo cáo, hợp đồng, bài báo khoa học. Và nó chẳng liên quan gì đến chuyện tôn trọng cả!

【with respect to = về vấn đề ~, xét về mặt ~】
・With respect to your second question, I’ll answer it after the break.
（Về câu hỏi thứ hai của bạn, tôi sẽ trả lời sau giờ giải lao.）
・The two models are almost identical with respect to fuel consumption.
（Xét về mức tiêu thụ nhiên liệu, hai mẫu xe gần như giống hệt nhau.）

Cùng họ với nó còn có in respect of — nghĩa y hệt, nhưng đậm chất Anh – Anh và hay nằm trong văn bản pháp lý, tài chính. Người Mỹ gần như chỉ dùng with respect to, nên nếu bạn viết cho độc giả quốc tế thì with respect to là lựa chọn an toàn nhất.

4. Ba thành ngữ với respect mà người bản xứ dùng hằng ngày

Và đừng quên self-respect（lòng tự trọng）— một danh từ ghép cực thông dụng:

・He lost his job, but he never lost his self-respect.
（Anh ấy mất việc, nhưng chưa bao giờ đánh mất lòng tự trọng.）

respect và admire khác nhau thế nào? Cả look up to, esteem nữa

respect cách phát âm: /rɪˈspekt/ và cái đuôi -ct khiến người Việt khổ sở

Phần này quan trọng không kém phần nghĩa, vì respect là một trong những từ mà người Việt phát âm gần đúng nhưng vẫn bị nhận ra ngay.

Vì sao đuôi -ct lại khó với người Việt?

Trong tiếng Việt, phụ âm cuối như -c, -t, -p đều là âm tắc không bung hơi: bạn ngậm miệng lại rồi… hết. Không có hơi thoát ra.

Thêm nữa, tiếng Việt không cho phép hai phụ âm đứng cạnh nhau ở cuối từ. “ắc” thì được, “ắct” thì không tồn tại.

Kết quả là khi gặp respect, phản xạ tự nhiên của chúng ta là dừng lại ở âm /k/ — nghe ra thành “ri-xpéc”, mất luôn chữ t.

respectful / respectable / respective — bộ ba dễ nhầm nhất

Cùng mọc ra từ respect, ba tính từ này trông na ná nhau nhưng nghĩa lệch hẳn. Đây cũng là câu quen mặt trong đề thi từ vựng.

Nguồn gốc của respect: một cú “ngoái đầu” từ tiếng Latinh

Đến đây mình đổi góc nhìn, đào vào nguồn gốc của respect. Hiểu phần này rồi thì mọi nghĩa rời rạc ở trên sẽ tự động khớp lại thành một khối.

Gốc trực tiếp của từ này là danh từ Latinh respectus, nghĩa đen là “hành động ngoái lại nhìn”. Nó sinh ra từ động từ respicere = re-（lại, về phía sau）+ specere（nhìn）.

Từ điển từ nguyên trực tuyến Etymonline ghi về respect như sau:

late 14c., “relationship, relation; regard, consideration,” from Old French respect and directly from Latin respectus “regard, a looking at,” literally “act of looking back (or often) at one,” past participle of respicere “look back at, regard, consider,” from re- “back” + specere “look at.”

Bản dịch: Cuối thế kỷ 14, nghĩa “mối liên hệ; sự để tâm, sự cân nhắc”, từ tiếng Pháp cổ respect và trực tiếp từ tiếng Latinh respectus “sự đoái hoài, việc nhìn vào”, nghĩa đen là “hành động ngoái lại nhìn (hoặc nhìn đi nhìn lại) một ai đó” — phân từ quá khứ của respicere “ngoái nhìn lại, để tâm, cân nhắc”, ghép từ re- “trở lại” + specere “nhìn”.

※ Tham khảo và trích dẫn: 「Etymonline」

Ghép mảnh để nhớ respect: “re-” + “spect”

Bây giờ mình mổ xẻ respect theo hướng cấu tạo từ.

respect gồm 2 mảnh: “re-“（lại, trở về phía sau, một lần nữa） ＋ “spect”（nhìn）.

“re-” là mảnh mang nghĩa “lại, trở lại, một lần nữa”

“re-” là một trong những tiền tố dày đặc nhất tiếng Anh, mang nghĩa “quay ngược lại” hoặc “làm lại lần nữa”.

• return：”turn（quay）” + “re-（trở lại）” ⇒ trở về
• remember：kéo ký ức quay lại trong đầu ⇒ nhớ ra
• review：”view（xem）” + “re-（lại）” ⇒ xem lại, đánh giá lại

Bạn thấy không: review và respect thật ra là cùng một công thức — “xem lại lần nữa”. Chỉ khác là review giữ nguyên nghĩa đen, còn respect thì trôi dần sang nghĩa tinh thần.

“spect” là mảnh mang nghĩa “nhìn”

Chỉ cần đổi phần tiền tố đứng trước “spect”, bạn sẽ có cả một họ hàng đông đúc — và nghĩa của từng từ đều đoán được từ hướng nhìn:

• expect：”ex-（ra ngoài）” + nhìn ⇒ nhìn ra ngoài chờ đợi ⇒ mong đợi, dự kiến
• inspect：”in-（vào trong）” + nhìn ⇒ nhìn vào bên trong ⇒ kiểm tra, thanh tra
• suspect：”sus-（từ bên dưới）” + nhìn ⇒ nhìn lén từ dưới lên ⇒ nghi ngờ
• prospect：”pro-（về phía trước）” + nhìn ⇒ nhìn về phía trước ⇒ viễn cảnh, triển vọng
• aspect：”ad-（hướng đến）” + nhìn ⇒ mặt mà ta nhìn vào ⇒ khía cạnh
• spectacle：thứ để mà nhìn ⇒ cảnh tượng（và spectacles ＝ mắt kính）

Chỉ cần “nhìn lại lần nữa（re- + spect）” là bạn có respect — vừa là tôn trọng, kính trọng, vừa là khía cạnh. Một hình ảnh gọn gàng, hai nhánh nghĩa hoàn toàn hợp lý!

Tổng kết: nghĩa, nguồn gốc và cách nhớ respect

Dưới đây là phần chốt lại về respect.